Lagen die loslaten of scheuren (delaminatie): oorzaken en controles

Hoe je het kunt herkennen

Bij delaminatie laten twee lagen die met elkaar versmolten hadden moeten zijn los: langs de wand ontstaat een scherpe horizontale scheur, vaak bij hoge of grote onderdelen, soms pas als het onderdeel afkoelt of wordt gebogen. Prusa beschrijft de scheuren als strakke sneden met een rand die iets omhoog is gebogen. Het is een ander defect dan ontbrekende lagen, waar geen materiaal is neergelegd, en verschoven lagen, waar het model langs X of Y een ‘trapje’ maakt.

Volgens Prusa gebeurt het doordat lagen met verschillende snelheden afkoelen en de krimpkrachten die daardoor ontstaan groter worden dan de hechting tussen twee lagen. Daarom komt het defect vaker voor bij materialen die sterk krimpen, zoals ABS en ASA, en bij grote onderdelen, waar de temperatuurverschillen groter zijn.

De meest voorkomende oorzaken

Te lage temperatuur: de nieuwe laag verwarmt de laag eronder niet genoeg en ze versmelten niet. Prusa noemt een officieel of eigen profiel met verkeerde temperaturen als belangrijkste oorzaak; ook Creality rekent een te lage temperatuur tot de belangrijkste oorzaken van scheuren tussen lagen.

Te veel koeling: onderdeelventilator te hoog of koude omgevingslucht. Prusa waarschuwt dat meer koeling bij sommige materialen warping of laagscheiding kan veroorzaken en dat ABS erg gevoelig is voor koude lucht; Bambu Lab vindt een gesloten printer met verwarmde kamer onmisbaar voor ABS, ASA, PA en PC.

Te weinig materiaal en te hoge lagen: bij te weinig doorstroming hebben de lagen minder contactoppervlak. Creality raadt aan de laaghoogte onder 80% van de nozzlediameter te houden (ongeveer 0,32 mm bij een nozzle van 0,4 mm) en merkt op dat heel dunne wanden en hoge snelheden scheuren in de hand werken. Een gedeeltelijk verstopte nozzle of vochtig filament kan hetzelfde effect hebben: zie de aparte handleidingen.

Controles die moeten worden uitgevoerd, in volgorde

Verander telkens één instelling en print na elke wijziging hetzelfde onderdeel of een hoog, dun testonderdeel opnieuw.

1. Controleer of materiaalprofiel, printerprofiel en nozzlediameter in de slicer overeenkomen met het geladen filament en de gemonteerde nozzle.
2. Verhoog de nozzletemperatuur in stappen van 5 °C binnen het bereik van de filamentfabrikant: voor PLA noemt Prusa, afhankelijk van het merk, ongeveer 195–220 °C.
3. Zet bij ABS, ASA en andere technische materialen de onderdeelventilator lager (voor ABS raadt Prusa aan hem helemaal uit te zetten), sluit deur en deksel en zet de printer uit de buurt van ramen, airco’s en ventilatoren.
4. Controleer de laaghoogte: blijf onder ongeveer 80% van de nozzlediameter.
5. Print je heel snel, verlaag dan de wandsnelheid en verhoog het aantal perimeters: dikkere wanden zijn beter bestand tegen scheuren.
6. Kalibreer de doorstroming: Prusa stelt voor de extrusievermenigvuldiger in stappen van 5% te verhogen en met een kalibratie te controleren dat je niet in overextrusie belandt.
7. Blijft het defect, probeer dan een andere spoel en controleer of de nozzle niet gedeeltelijk verstopt is.

Aantekeningen uit de documentatie van de fabrikant

Prusa (PrusaSlicer): de extrusievermenigvuldiger staat in de filamentinstellingen en is alleen zichtbaar in de modus Advanced of Expert. Voor grote onderdelen stelt Prusa voor PETG te overwegen in plaats van ABS; ASA is een alternatief, maar hangt nog meer af van een stabiele printomgeving. Op de pagina over koeling wijst Prusa erop dat de optie ‘Keep fan always on’ (ventilator altijd aan) normaal uitgeschakeld is voor ABS, ASA, PC en sommige flexibele materialen.

Bambu Lab: voor ABS, ASA, PA en PC raadt Bambu Lab een gesloten printer met verwarmde kamer aan; bij open printers zoals de A1 adviseert het tegen warping de bedtemperatuur nog 10 °C te verhogen. Creality: naast temperatuur en laaghoogte raadt Creality aan de snelheid te verlagen en geen te dunne wanden te gebruiken; een wand van 0,4 mm scheurt makkelijker dan een van 1,2 mm.

Wat gebruikers melden op de forums

In een topic op het Bambu Lab-forum zag een gebruiker met een P1S de lagen loslaten bij het printen van PLA met het profiel Bambu Basic PLA op 220 °C; ook een temperatuurtoren scheurde. Een andere gebruiker, die dit soort delaminatie typisch noemde voor een te lage temperatuur, raadde aan eerst het filamentprofiel en daarna de thermistor te controleren; nadat het hotend zonder resultaat opnieuw was gemonteerd, concludeerde hij dat de spoel defect was. Het topic meldt geen bevestigde oplossing: het is één persoonlijke ervaring, maar het laat zien waarom het loont een andere spoel te proberen voordat je het hotend uit elkaar haalt.

Wanneer het vervangen van een onderdeel gerechtvaardigd is

Meestal niet nodig: temperatuur, koeling, profiel en doorstroming lossen de meeste gevallen op. Een gesloten printer, of een behuizing voor een open printer, is zinvol als je vaak ABS, ASA of andere technische materialen print: zowel Prusa als Bambu Lab raadt het aan. Vervang de nozzle of thermistor alleen als een controle op een verstopping of een instabiele temperatuur wijst.

Hoe het resultaat te verifiëren

Leg het model en de variant, het materiaal, het slicerprofiel en de aangebrachte wijziging vast. Herhaal dezelfde test en vergelijk het resultaat met een foto gemaakt vóór de aanpassing. Behoud de wijziging alleen als deze het defect verbetert zonder andere te introduceren. Gebruik de instructies van uw model voor temperaturen, kalibratie en demontage; deze handleiding is niet gebaseerd op onze eigen praktijktests.